Batuque Brazilië reis 2004 Woensdag 7 januari
Continu naar buiten kijkend zitten we in het busje: Pipoca, Maikel, Froncois, Jillis, Desirée, Vladimir en ik. Moe door het reizen (9 uur vliegen) en het tijdverschil (4uur eerder), blijven we ons verbazen dat we nu echt in Brazilië zijn. Je bent (soms al jaren) verknocht aan capoeira en bent eindelijk in het land waar het ooit ontstaan is. Dan wordt de stilte verbroken en geroepen: "Ik zie nog steeds geen capoeira op straat gespeeld worden". Alsof wij Nederlanders, de hele dag op klompen dansen.

Het is nog best een stukje rijden, aangezien Fortaleza met 2 miljoen inwoners zeker geen kleine stad is. De voornamelijk kleine huizen, met hekwerken voor ramen en deuren en bewoners voor de deur op de stoep, vallen me gelijk op. Net als de vele buitenbarretjes met terrasjes in de middenberm, de jongens die in diezelfde binnenberm aan hun spiertoename werken, de gehandicapten die al bedelend begeleid worden tussen de auto's door en alle geuren die ik ruik. Het is nu al een wereld van verschil met Nederland.

Op het vliegveld hebben we al kennis gemaakt met de familie van Vladimir. Wat een welkom, van iedereen twee zoenen en een knuffel! En als we bij het huis van zijn ouders komen blijkt ook hier het welkom goed voorbereid te zijn. Nadat we onze koffers hebben weggezet in de enige logeerkamer, staat er net gebakken brood voor ons klaar met vers mangosap en koud bier. Als we ons eigenlijk al vol hebben gegeten aan het brood, blijkt er nog een hele hoofdmaaltijd klaar te staan. Met veel vis en rijst. Dat goede eten is de hele vakantie doorgegaan. De moeder van Vladimir en Louro (de hulp) hebben elke dag heerlijk voor ons staan koken! Ook het ontbijt met elke dag mangosap, vers brood en fruit of met eieren, hamburgers, worstjes, salade en cake.

Donderdag 8 januari
De volgende dag ben ik al vroeg wakker door het gekraai van een haan. Dat die beesten daar al om 3:00 's nachts mee beginnen?! Maar zo erg is het niet dat ik vroeg uit mijn hangmat stap, want het is al heerlijk weer. En Louro (de hulp) heb ik al rond zien lopen om verse producten uit de tuin te halen voor het ontbijt. Na het ontbijt is het tijd voor echt Braziliaans wachten. Iets waar je echt mee moet leren omgaan als je in Brazilië wil zijn. Te laat op afspraken komen, langzaam aan zaken afhandelen en vooral niet zo hard lopen. Gelukkig heb ik een goed boek bij me en kun je in de tuin altijd nog even trainen. Een goede manier van onthaasten.

Aan het begin van de middag vertrekken we in ons privé busje met chauffeur naar één van de mooie stranden van Brazilië. Het is even reizen want de stranden vlak voor Fortaleza schijnen niet je van het te zijn. Maar als ik dan eindelijk met een kokosnoot in mijn hand op het strand zit en nog een oester eet hoor je mij zeker niet klagen. In Brazilië is het normaal om op het strand van alles te kunnen bestellen en niet alleen bij de strandtent waar je zit. Continu lopen er mensen voorbij met spullen. Van garnalen en oesters, tot petten, zonnebrillen en heel veel sieraden. En voor onze begrippen spotgoedkoop!

Na het eten komt Vladimir zeggen dat we vanavond onze eerste kennismaking hebben met capoeira in Brazilië. Als we het terrein op rijden (want het blijkt dat we echt overal met het busje naartoe gaan) waar de training van Arte Capoeira gegeven wordt door contra mestre Marrudo en professor Balea hoor ik de klanken van de roda al. We willen allemaal zo snel mogelijk naar binnen om te spelen en te genieten. Binnen worden onze spullen meteen aangenomen en veilig opgeborgen. Er wordt nog wel eens wat meegenomen blijkbaar…. Nadat we zijn voorgesteld worden we meteen uitgenodigd om te spelen; niet elke dag komen er Hollanders om mee te trainen. Ik vond het best eng om te spelen; "dadelijk denken ze dat ik niet kan!". Maar al snel blijkt dat de capoeirista's alles leuk vinden wat we doen en zelfs bij angola en samba wordt er niet raar opgekeken als we het niet zo goed kunnen.

Vrijdag 8 januari
Ook vandaag gaan we naar een schitterend strand. Het is eigenlijk eerder een meer waarachter het strand ligt. En als we later de zee in rennen snappen we waarom iedereen bij het meer zit; de stroming is zo sterk dat je het zand onder je voeten vandaan getrokken voelt worden en je je bikini bijna kwijt bent.

Die avond trainen we mee bij associação Zumbi van mestre Lula. Als we binnen komen is de training nog bezig, maar zodra de roda begint worden we meteen uitgenodigd om te spelen. Ik wilde in Brazilië de energie van een roda meemaken, die (dacht ik) groter en meer indringend zou zijn als in Nederland. Maar ik kom er nu achter dat zelfs hier regelmatig geroepen wordt dat er gezongen en geklapt moet worden. Er wordt dan ook raar opgekeken als wij enthousiast meezingen en klappen. Er is een angola mestre uit Bahia op bezoek en ik geniet werkelijk van hem als hij aan het spelen is in de roda. Wat een malicia! En ik begin al iets meer te begrijpen van het spel en de gebruiken van angola, want ook van ons wordt verwacht dat we meespelen. Na de training roept Vladimir dat we snel in het busje moeten stappen, terwijl wij nog proberen te communiceren met een aantal leerlingen. We zijn in één van de gevaarlijkste favella's van Fortaleza en het is niet veilig om lang rond te blijven hangen.

De nacht brengen we door in een bar waar de iets rijkere Fortalezen komen. Er wordt hier veel salsa gedanst en ik bedenk me dat ik dat ook maar eens moet gaan leren. Ik durf me hier niet op de dansvloer te vertonen, omdat er zo verschrikkelijk goed wordt gedanst. Maar Desirée waagt zich wel aan de Latijns Amerikaanse klanken. Ik ben blij als ik later te horen krijg dat een deel van de bezoekers dansdocent is of al jaren les geeft. Gelukkig is een Caipirinha drinken, wat kletsen en kijken ook leuk.

Zaterdag 9 Januari t/m woensdag 13 Januari
Op zaterdag vertrekken we naar Canoa Quebrada. Voorheen een hippie badplaats, waar veel Brazilianen en gringo's een vakantiehuisje laten bouwen. Het is een hele verandering, omdat we in deze kleine badplaats gewoon rond kunnen lopen en ook 's nachts alleen naar huis kunnen lopen. In Fortaleza wordt mij aangeraden zelf niet met twee meiden met een taxi 's nachts naar huis te gaan. We gaan elke dag naar het strand. Alleen na de eerste dag zijn mijn benen zo erg verbrand dat ik echt verschrikkelijke pijn heb, omdat ze vocht gaan vasthouden. Stom! Had ik nou maar opgelet of ik echt elk stukje van mijn lichaam ingesmeerd had! In een uurtje was het gedaan. Als we besluiten om twee dagen op stap te gaan ben ik dan ook erg blij. Eén dag rijden we met twee buggy's het strand van Canoa af. Echt geweldig mooi! Ik kan alleen maar genieten als ik om me heen kijk en de wind door mijn haren voel. De andere dag rijden we een gebied in waar een garnalen kwekerij is. In de regen, maar nog steeds warm, eten we garnalen, oesters en mosselen. Twee vrienden van Vladimir en een vriendin (Tina) zijn ook meegegaan, net zoals op de buggy tocht. Er wordt dus veel Portugees gesproken en Desirée en ik doen alle moeite om iets te verstaan. Als de garnalen op tafel komen wordt er hard gelachen: "Ze zijn net zo rood als jouw benen". Vanaf dat moment heb ik dan ook een nieuwe capoeiranaam: Camarão.

In Canoa heb je een barstreet wat iedereen zich 's nachts verzameld. Niet alleen de bewoners van Canoa, maar ook van de dorpen ernaast. Letterlijk hele busladingen met meisjes. Nu snap ik het verhaal dat er meer vrouwen dan mannen in Brazilië zouden zijn. En ze zijn allemaal op zoek naar een man! Ze zijn jong (heel jong) en in veel gevallen nog zwanger ook. Want zwanger zijn voor je vijftiende is hier niet vreemd. Als ik later tijdens mijn reis in Fortaleza ga stappen besluit ik een discotheek uit te gaan, nadat ik hele oude vieze mannen met jonge meiden zie vozen. Fortaleza en omstreken staat bekend om zijn kinderprostitutie. Ik besluit liever caipirinha's te drinken op een terrasje.

Natuurlijk spelen we ook Capoeira in Canoa. De jongens oefenen veel acrobatiek op het strand, maar we trainen ook met Vladimir. Nog voor het ontbijt staan we al op het strand esquiva's te oefenen. Met de geur van de zee in je neus is dit een mooi begin van de dag! We maken zelfs nog een spontane roda met locals op het strand. Een berimbau en atabaque werden snel gehaald uit de barracacha (strandtent) en steeds meer Brazilianen wilden meespelen of kwamen naar ons kijken.

Donderdag en vrijdag 14 en 15 januari
Donderdagochtend moeten we al vroeg in onze abadá's klaar staan. De komende twee dagen gaan we langs tv-stations en redacties van kranten ter promotie van het Capoeira World Friends Festival dat vrijdagavond begint. Nadat we eerst een aantal mestres (waaronder mestre Everaldo, de mestre van Vladimir) en professor Rafael hebben opgehaald kunnen we op donderdag vooral veel wachten. Er moet door Vladimir en de andere mestres veel geregeld en afgesproken worden voor tv opnames. En wij hoeven alleen op de foto als het om een krantenartikel gaat. Om de tijd door te komen maken we op straat muziek en een roda. Zomaar midden op straat! Uiteindelijk hebben we twee keer in de krant gestaan en zijn wij twee keer spelend op tv geweest. Donderdagavond maken we nog een roda in de tuin en vrijdag krijgen we angola lessen van professor Rafael, die ook bij Vladimir logeert.

Uiteindelijk wordt vrijdagavond het festival geopend. Als we binnen komen lopen, voel ik me erg bekeken. Misschien komt het ook wel doordat wij niet helemaal in het wit zijn en alle andere capoeirista's wel! De opening begint met een optreden van professor Rafael op de atabaque. Nooit geweten dat een atabaque ook zo kon klinken. Contra mestra Carla had met een aantal capoeirista's een show ingestudeerd. Met maculelê, capoeira, Braziliaanse dans en zang. Een heel cultureel spektakel, waar de vonken vanaf vliegen. Na weer een moment waarop ik dacht "sprak ik maar Portugees", aangezien alle mestres werden voorgesteld en zij vertelden iets over capoeira, werd er een mestres roda gehouden. Eén brok respect, kennis en ervaring op één podium. Een mooi begin van het festival. En de avond is nog niet afgelopen, wij mogen (als enige leerlingen) met de mestres, contra mestres en professoren mee, wanneer zij iets gaan drinken op een terras.

Zaterdag 16 januari
De workshops van het festival zouden om 9:00 beginnen, maar als we om 11:30 aankomen zijn we nog één van de eersten. We beginnen de dag met een cursus zelfverdediging. We moeten over elkaar aanvallen en over elkaar heen vallen. Met vele blauwe plekken en een ondertussen zwart geworden abadá mogen we nog drie capoeira workshops volgen en deelnemen aan drie roda's. Tijdens de roda's lijkt het wel alsof er niet zo veel beginnende capoeirista's bestaan in Brazilië. Maar dit kan ook te maken hebben met de kosten van het festival. Er zijn namelijk heel wat leerlingen die dit (ondanks een lage prijs) niet kunnen betalen. Ik vind het moeilijk om te bepalen wanneer ik mag spelen. Ik zie allemaal ver gevorderden spelers en als ik voor de berimbau zit wordt er steeds voor mijn neus ingekocht. Maar de volhouder wint en uiteindelijk blijf ik, net zoals de andere Nederlanders, uitgenodigd worden om te spelen. In de roda lijk ik een groot deel van alle trappen, combinaties en trucjes, die ik geleerd heb, vergeten te zijn. Het enige wat ik aan het doen ben is kijken! Als ik niet op zou letten zou ik een tiental keer onderuit zijn gehaald of een paar flink harde trappen in mijn gezicht hebben gekregen. Het voelt dan ook als overleven en ik geniet met volle teugen!

Tussen de middag eten we met zijn allen rijst, een soort stamppot en kip. Niet iets waar ik eerlijk gezegd op zit te wachten zo'n warme maaltijd, maar voor de energie toename doe ik mijn best. En die energie blijk ik echt nodig te hebben voor de komende sambalessen. Na alle trainingen komt er een band op het podium en iedereen trekt zijn mooie kleding aan. Er staan gelukkig veel meiden en jongens in de rij om het ons te leren, want zo even sambadansen was er voor mij niet bij. Wat is dat moeilijk en vermoeiend! Alle laatste energie die ik heb dans ik eruit, want stil staan lukt niet echt met de opzwepende muziek. En bij elke heupbeweging beginnen er Brazilianen te juichen!

Zondag 17 januari
Om 6:00 staat Vladimir naast mijn hangmat. Het is nu al tijd om ons klaar te maken voor een wandeling door een moeras. Totaal niet wetend wat we moeten verwachten van deze dag, staan we om 8:00 in onze zwemkleding stretch oefeningen te doen. Er wordt ons verteld dat we niet bang moeten reageren als we een cobra tegen komen. Ik denk alleen maar: Cobra's?! En tegelijkertijd hoor ik een aantal jongen dit hardop roepen. Wat gaan we doen dan??? Later blijkt dat we een wandeling gaan maken en tegelijkertijd uitleg krijgen over de natuur en wat deze voor ons en ons capoeiraspel kan brengen. Ik geniet vooral van de omgeving. Na de wandeling staat er een volle tafel met fruit voor ons klaar.

Na al het sportieve en gezonde is het tijd voor het strand. Met een groepje mestres, professoren en leerlingen van Zumbi weten we de middag prima door te komen. Af en toe een frisse duik, garnaal of kokosnoot….. Mij hoor je zeker niet klagen. De jongens gaan s'avonds naar een forrófeestje en ik zit nog een tijd te kletsen met de zus van Vladimir over haar leven in Brazilië en het mijne in Nederland.

Maandag 18 januari
Ik ben blij dat stamppot Rafael een paar dagen bij Vladimir logeert. Als we namelijk (voor de verandering) weer eens aan het wachten zijn krijgen we berimbaules van hem. En het strand verveelt ook niet. Zelfs als het 's middags regent stappen we in het busje om naar het strand te gaan. Misschien houdt het wel op als we op het strand zijn! Ook de mestre van Vladimir (mestre Everaldo), mestre Lula, contra-mestra Carla zijn op het strand. Desirée en ik sluiten de middag af met het trainen van acrobatiek op het strand met contra-mestra Carla.

Nadat we snel hebben gedoucht (het zand zit werkelijk overal) gaan we naar Zumbi. Er is vandaag een roda, omdat het de laatste dag is dat mestre Everaldo in Fortaleza is. Een deel van de "rodatijd" is alleen bestemd voor vrouwen. Blijkbaar kunnen wij vrouwen niet altijd het tempo van de mannen volgen, al verbaas ik me daar over als ik een aantal meiden zie spelen. Wat een felheid! En niet alleen mannen kunnen zich hierin verliezen; er wordt bij een paar potjes bijna in het gezicht geslagen en haren worden net niet uitgetrokken! Vanavond mogen we er ook getuige van zijn dat contra-mestre Gerson (Muzenza) na 9 jaar mestre mag noemen. Wat moet dat een heerlijk gevoel zijn !

Dinsdag 19 januari
Wat kan het in Brazilië hard en veel regenen! Er lijkt geen einde aan te komen. Een dag strand gaat dus niet door en we stappen weer eens in het busje om naar een cultureel centrum te gaan. De man die ons zondag door het moeras heeft geleid geeft ons een rondleiding en verteld iets over het centrum en zijn levensmotto's. Omdat het allemaal Portugees is besluiten wij ons te vermaken met de vele muziek instrumenten, springtouwen, ballen en hoepels die er liggen. Alsof we nooit volwassen zijn geworden leven we ons samen met de meegekomen kinderen helemaal uit.

Woensdag en donderdag 20 en 21 januari
Deze twee dagen zijn de souvenirs, kleding en pandeiro's aan de beurt. We gaan het centrum in en doen onze inkopen. Tussendoor bekijken we oudste gebouw van Fotaleza: het ford Schoonen-burch. Dit ford is ooit door Nederlanders gebouwd, na een kolonisatie van Fortaleza.

's Avonds train ik de blaren op mijn voeten op de betonvloer van associação Zumbi. Mestre Lula geeft een hele zware les met veel afwisselingen tussen laag en hoog spelen. Als ik denk dat ik echt niet meer kan moeten wij Nederlanders in het midden komen staan en krijgen we "privé les". De andere leerlingen lijken het helemaal niet erg te vinden om hun ruimte en lestijd af te staan aan ons. We moeten zelfs maculelê spelen, wat op een andere manier blijkt te gebeuren als bij ons. Het applaus dat we aan het einde van de training krijgen maakt alle pijn van de blaren en het kapot zijn weer helemaal goed.

Vrijdag en zaterdag 22 en 23 januari
Vrijdag om 11.00 wordt de muur van het huis bekleed met berimbau´s. We moeten kiezen welke we willen hebben. Voor mij klinken ze allemaal mooi, maar ik ben dan ook geen kenner. Gelukkig worden we geadviseerd door een aantal docenten en Vladimir. Helemaal blij met onze nieuwe berimbau's vertrekken we samen met instructor maradona, in het welbekende busje, naar Canoa Quebrada. Nog een laatste weekend luieren. Maar als we daar aankomen blijkt dat luieren niet echt op te gaan, want we krijgen meteen een privé capoeira training van maradona op het strand. Een beetje vol ongeloof, het is namelijk al lang donker en het regent, maar met enthousiasme vinden we een mooi plekje op het strand. We leren nieuwe regional en angola bewegingen en het verschil ertussen.

Zaterdagochtend om 7:00 staan maradona en Pipoca salto's (mortals) te oefenen op het strand. Ik besluit het bij een vroege duik in de zee te houden en toe te kijken. Mortals zijn aan mij nog niet besteed. De verdere zaterdag bestaat uit ontbijten met vers sap en hamburgers, nog wat winkelen en het strand. Ook hier wordt er door de jongens nog de nodige acrobatiek geoefend. En daar hebben ze de heel wat bekijks mee. De dag wordt afgesloten met een maaltijd (natuurlijk vis) op het strand. Het is een beetje lastig om je bord te vinden, want het is inmiddels donker (In Fortaleza is het al om 18:15 donker). Maar het heeft wel sfeer met de muziek van de golven op de achtergrond. Het is onze laatste avond in Brazilië en dat verdiend nog wel een caipirinha of meer. En die caipirinha's kun je niet alleen kopen in de cafétjes maar ook gewoon aan kleine barretjes midden op straat. Net zoals iets te eten, bv pipoca's (popcorn), en sieraden.

Zondag 24 januari
Na een hele koude nacht staan we vroeg op om aan onze laatste dag in Brazilië te beginnen. We rijden terug naar Fortaleza in noodweer. Als je dacht dat het in Nederland hard en veel kon regenen…….dan heb je je mooi vergist! Ik voel me ook al helemaal niet bruin meer met al die druppels van de laatste dagen. Als we gaan tanken schieten we allemaal in de lach. Er wordt hier namelijk getankt met een draaiende motor!

Nog moe van de reis vanaf Canoa, maken we nog een laatste roda in de tuin. Er zijn een aantal docenten en leerlingen van Zumbi langs gekomen om met ons een laatste keer te spelen. Ik heb in eerste instantie geen zin en wil alleen maar slapen, maar als ik het ritme van de berimbau hoor ben ik helemaal overstag. Familie en vrienden zitten op de veranda naar ons spel te kijken en maken foto's.

Veel familie en vrienden van Vladimir hebben zich verzameld om ons gedag te zeggen. En ook mestre Lula en contra-mestra Carla komen nog even langs. Naast de vele knuffels en zoenen krijg ik allemaal cadeautjes: dat ik nog maar eens aan hen mag denken als ik in Nederland ben. Alsof ik mijn reis, Brazilië, Fortaleza, de vele capoeirista's en de familie en vrienden van Vladimir ooit kan vergeten……… Met een raar gevoel stappen we voor de laatste keer in ons busje met privé chauffeur. Ik wil weer een warme douche en wat privacy, maar ik weet nu al dat ik mijn hangmat en het buiten slapen ga missen.

Op het vliegveld vallen we erg op tussen alle toeristen. Alleen al onze berimbau stokken wijken af van de bagage van de anderen. Wij hebben blijkbaar een hele andere vakantie gehad en een heel ander beeld meegekregen van Brazilië. En daar ben ik blij mee!

Na één dag mis ik inderdaad mijn hangmat al en ik moet erg wennen aan het leven binnenshuis in plaats van buiten. Ik ben nog een paar dagen moe van alle indrukken en kan mijn hoofd nog niet op Nederland en het Nederlandse leven afstemmen. Ik vraag me af hoe dat is als je voor een lange tijd in Brazilië bent geweest? Ik wil terug!

Daphne "Camarão" Looye